Taksitli Alışverişte Faiz Oranı Nasıl Hesaplanır
Taksit, ödemeyi bölmenin en kolay yolu gibi görünür. Ama vitrindeki "9 taksit" ifadesi tek başına hiçbir şey söylemez. Kritik soru şudur: peşin fiyat ile taksitli toplam tutar arasında fark var mı? Varsa, bu fark gizli bir faizdir. Taksitli alışveriş faiz hesabı da tam olarak bu farkı ölçmeye dayanır.
Sorun: "Faizsiz taksit" gerçekten faizsiz mi?
Üç tipik durum vardır:
- Gerçek faizsiz taksit: Peşin fiyat ile taksitli toplam aynıdır. Maliyeti satıcı veya banka üstlenir.
- Vade farklı taksit: Taksitli toplam, peşin fiyattan yüksektir. Aradaki fark faizdir, adı farklıdır.
- Gizli indirim kaybı: Peşin ödeyene ekstra indirim verilir, taksitte verilmez. Fiyat etiketi aynı görünür ama siz indirimden vazgeçmiş olursunuz.
Yani ilk iş fiyat sormak değil, iki fiyatı sormaktır: peşin ne, taksitli toplam ne.
Adım adım hesap
- Peşin fiyatı yaz. Nakit veya tek çekim indirimli fiyat (P).
- Taksitli toplamı yaz. Taksit tutarı × taksit sayısı (T). Varsa masraf, kargo farkı, sigorta da ekle.
- Vade farkını bul. Fark = T − P.
- Toplam maliyet oranını bul. Fark ÷ P × 100. Bu dönemin tamamı için maliyettir, aylık faiz değildir.
- Aylık orana çevir. Eşit taksitlerde borcun ortalama vadesi (n+1) ÷ 2 aydır. Aylık faiz ≈ toplam maliyet oranı ÷ ((n+1) ÷ 2).
- Yıllıklandır. Kabaca aylık × 12; bileşik istersen (1 + aylık)12 mantığıyla düşün.
Örnek
- Peşin fiyat: 12.000 TL
- 6 taksit × 2.200 TL = 13.200 TL
- Vade farkı: 1.200 TL → 1.200 ÷ 12.000 = %10
- Ortalama vade: (6 + 1) ÷ 2 = 3,5 ay
- Aylık faiz ≈ %10 ÷ 3,5 ≈ %2,86
- Yıllık kaba karşılık ≈ %34
Aynı üründe 9 taksit toplamı 13.800 TL olsun. Fark %15, ortalama vade 5 ay, aylık ≈ %3. Taksit sayısı arttıkça aylık ödeme düşer ama aylık faiz düşmez; genelde yükselir.
Neden "fark ÷ taksit sayısı" yanlıştır?
Çok yapılan hata: %10 farkı 6'ya bölüp "aylık %1,67" demek. Bu yanlıştır. Çünkü borcun tamamını 6 ay boyunca kullanmıyorsunuz; her ay bir kısmını geri ödüyorsunuz. Ortalama kullanım süresi yarıya yakındır. Bu yüzden bölen (n+1) ÷ 2 olmalıdır. Yaklaşık hesap, gerçek iç verim oranına oldukça yakın sonuç verir.
Seçenekleri karşılaştırma
12.000 TL'lik bir harcamayı finanse etmenin yolları ve dikkat noktaları:
| Seçenek | Gerçek maliyet kaynağı | Ne zaman mantıklı | Risk |
|---|---|---|---|
| Peşin / tek çekim | Yok, hatta indirim kazancı | Nakit akışı rahatsa | Acil durum tamponunu eritmek |
| Gerçek faizsiz taksit | Sıfır (peşin = toplam) | Neredeyse her durumda | Limitin uzun süre bloke olması |
| Vade farklı taksit | Fiyata gömülü faiz | Hesaplanan aylık oran alternatiflerden düşükse | Oranı hiç hesaplamamak |
| Kart borcunu asgari ödeyip devretmek | Akdi + gecikme faizi | Neredeyse hiç | Borcun katlanması |
| Nakit avans | Komisyon + ilk günden faiz | Çok kısa vadeli zorunluluk | En pahalı yollardan biri |
| Tüketici kredisi | Faiz + dosya masrafı | Büyük tutar, uzun vade | Toplam maliyeti eksik okumak |